دلیل عقلی و تقسیم آن 

در کلام محدّث مرحوم سید تعمت الله جزائری رحمت الله علیه

الدّلیل العقلی ینبغی تقسیمه الى اقسام ثلاثة :

سزاوار است ، دلیل عقلی بر سه قسمت تقسیم شود : 

الأول کان بدیهیا ظاهرا فی البداهة و لا یعارضه آخر مثل الواحد نصف الأثنین و ما فی درجته من البدیهیات.

1- دلیلی که بدیهی می باشد و بداهت آن بسیار ظاهر است و دلیل دیگری با آن تعارض ندارد .

مانند این قضیه که 1 نصف 2 می باشد و یا کل بزرگتر از جزء می باشد و همه بدیهیات هم رتبه با این دو قضیه .

 

 

الثانی ما کان دلیلا عقلیا نقلی الّا انّ ذلک العقلی قد تعاضد مع نقلی آخر فهذا ایضا یترجّح على الدّلیل النّقلی عند التّعارض و لکنّ التعارض فی الحقیقة انّما هو بین النقلیات، و ذلک کما دلّ الدلیل العقلی على انّه تعالى لیس فی مکان، و دل قوله تعالى الرحمن على العرش استوى، على المکان ظاهرا فیجب ترجیح ذلک العقلی لتأیّده بالنّقلیات الدالة على انّه تعالى منزّه عن الکون و المکان.

 

 

2 – یک دلیل عقلی و یک دلیل نقلی ، که یکدیگر را یاری می کنند . اینگونه دلیل عقلی نیز هنگام تعارض ، بر دلیل نقلی دیگر ترجیح داده می شود . ولیکن تعارض در حقیقت بین دو دلیل نقلی است ( دلیل نقلی معاضد و دلیل نقلی معارض ) مانند جایی که دلیل عقلی اثبات می کند که خداوند در هیچ مکانی قرار نمی گیرد و سخن خداوند تعالی که در قرآن می فرماید : « الرحمن علی العرش استوی : خدا بر بالای عرش ایستاده است » مکان دار بودن خداوند را می رساند ( تعارض یک دلیل عقلی با یک دلیل نقلی ) در اینجا لازم است دلیل عقلی را بر دلیل نقلی ترجیح دهیم . ( منزه بودن خداوند از مکان ) زیرا دلائل نقلی فراوانی که خداوند را از مکان داشتن منزه می دانند مؤیّد این دلیل عقلی هستند .

 

 

الثالث ما تعارض فیه محض العقل و النقل من غیر تأیّد بالنّقل فهذا لا نرجّح فیه العقل بل نعمل بالنقل و لا تستغرب مثل هذا فانه مدلول الأخبار الصحیحة الصّریحة فیه، و ذلک انّهم علیهم السّلام قد نهوا عن الأعتماد على العقول لأنّها ضعیفة لا تدرک الأحکام و لا عللها 

 

 

3 – مواردی که دلیل عقلی خالص با دلیل نقلی خالص ( یعنی : همه دلائل نقلی ) تعارض می کند و دلیل نقلی دیگری ، دلیل عقلی را تأیید نمی کند ، در چنین مواردی دلیل عقلی را ترجیح نمی دهیم بلکه به دلیل نقلی عمل می کنیم . از این سخن شگفت زده مباش زیرا روایات و احادیث صحیح با صراحت تمام ، همین را می رساند ؛ زیرا معصومین علیهم السلام از تکیه کردن به عقل در مباحث دینی نهی کرده اند و فرموده اند عقل ضعیف است و احکام دینی و علت های آن را درک نمی کند .

 

 

و ما حصل محققوا أصحابنا رضوان اللّه علیهم دلائلهم العقلیة الّا بسبب ورود النّقل بمضمونها فأیّدوا النقل بذلک‏ الدلیل لکنّهم فی کثیر من المواضع یهملون مثل هذا و یعوّلون على العقل و یطرحون النّقل لأجله .

 

 

و اگر محققین از اصحاب ما (شیعه) نیز در پی یافتن دلائل عقلی بوده اند بدین منظور بوده است که دلیلی نقلی نیز مضمون آن دلیل عقلی را تأیید می کرده است پس آن ها نیز دلیل نقلی را به وسیله دلیل عقلی تأیید می کردند . اما در بسیاری از موارد در این دیدگاه خویش کوتاهی و غفلت کرده اند ؛ و به دلیل عقلی تکیه کرده و دلیل نقلی را به خاطر تعارض با آن رها کرده اند . 

از کتاب انوار النعمانیة مرحوم سید نعمت الله جزائری رحمة الله علیه

 

شرح عکس : 

 

مقبره سید نعمت الله جزایری

 

مقبره سید نعمت الله جزایری

 

 لرستان

 

 پلدختر

 

در جنوب پلدختر مقبره ای بشکل هشت ضلعی است که هر ضلع ان 5/1 متر می باشد . ساختمان آن با آجر و گچ ساخته شده است . ارتفاع گنبد آن 5/5 متر میباشد .

ساختمان آن در سال1302 ه.ق ساخته شده است .

اصل بقعه متعلق به سید نعمت الله جزایری است که در سال 1112 ه.ق فوت نموده اند.