عنوان درس : اصول قطعیه

استاد : حضرت آیت الله سیّدان

بررسی و تبیین اصول و مبانی قطعی توحید و خداشناسیِ مذهب تشیع

جهت شناخت تمایزات و اختلافات معارف وحیانیِ پیشوایان شیعه در مقابل آراء و افکار بشری

چکیده توسط محمّد جواد انصاری

www.mosafer8325.blog.ir

اصل اوّل : اصل لم یلد و لم یولد (قسمت دوم )

سوره توحید ؛ آیه 3

لینک صوت :

www.seyyedan.com/audios/50

التوحید ( للشیخ الصدوق) ؛ ص90

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ . . .

إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ قَدْ فَسَّرَ الصَّمَدَ فَقَالَ‏ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ ثُمَّ فَسَّرَهُ فَقَالَ‏ لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ. وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ

لَمْ یَلِدْ لَمْ یَخْرُجْ مِنْهُ شَیْ‏ءٌ کَثِیفٌ کَالْوَلَدِ وَ سَائِرِ الْأَشْیَاءِ الْکَثِیفَةِ الَّتِی تَخْرُجُ مِنَ الْمَخْلُوقِینَ

وَ لَا شَیْ‏ءٌ لَطِیفٌ کَالنَّفْسِ وَ لَا یَتَشَعَّبُ مِنْهُ الْبَدَوَاتُ کَالسِّنَةِ وَ النَّوْمِ . . .

تَعَالَى أَنْ یَخْرُجَ مِنْهُ شَیْ‏ءٌ وَ أَنْ یَتَوَلَّدَ مِنْهُ شَیْ‏ءٌ کَثِیفٌ أَوْ لَطِیفٌ 

وَ لَمْ یُولَدْ لَمْ یَتَوَلَّدْ مِنْ شَیْ‏ءٍ وَ لَمْ یَخْرُجْ مِنْ شَیْ‏ءٍ کَمَا یَخْرُجُ الْأَشْیَاءُ الْکَثِیفَةُ مِنْ عَنَاصِرِهَا کَالشَّیْ‏ءِ مِنَ الشَّیْ‏ءِ والنَّبَاتِ مِنَ الْأَرْضِ وَ الْمَاءِ مِنَ الْیَنَابِیعِ . . .

وَ لَا کَمَا یَخْرُجُ الْأَشْیَاءُ اللَّطِیفَةُ مِنْ مَرَاکِزِهَا کَالْبَصَرِ مِنَ الْعَیْنِ وَ السَّمْعِ مِنَ الْأُذُنِ والْمَعْرِفَةِ وَ التَّمَیُّزِ مِنَ الْقَلْبِ‏ وَ کَالنَّارِ مِنَ الْحَجَرِ . . . 

 
ترجمه 

اهل بصره از امام حسین علیه السلام درباره تفسیر کلمه «صمد» پرسیدند . حضرت سید الشهدا علیه السلام بعد از آنکه به نکات مهمی درباره قرآن اشاره کردند به تفسیر کلمه صمد پرداختند و فرمودند :

« . . . و بدرستی که خداوند سبحان «صمد» را در کتابش تفسیر فرموده ، چرا که فرموده : « الله أحد ، الله الصمد » آنگاه صمد را تفسیر فرموده پس گفته : « لم یلد و لم یولد و لم یکن له کفوا أحد » و مراد از « لم یلد : کسی را به دنیا نیاورده » یعنی : شیئی که مادّی بوده مانند فرزند و نیز سایر اشیائی که ثقیلو مادّی بوده از خداوند سبحان متولد ( خارج ) نمی شود . و نیز شیئ لطیف مانند روح نیز از او صادر نمی شود و همچنین بدوات : یعنی آن چه بر انسان عارض یا از او صادر می شود مانند چُرت و خواب و غم و اندوه و سُرور و خنده از او صادر نمی شود .و نیز خداوند سبحان از چیزی متولد نشده و صادر نگردیده کما اینکه در اشیاء مادی اینگونه است مانند خروج چیزی از چیزی ، و خروج نباتات و روئیدنی ها از زمین و ... نیز خداوند متعال اینگونه نیست که مانند امور لطیفه ای باشد که از مبدأ خودشان صادر می شوند مانند رؤیت از چشم و شنیدن از گوش و . . .

نه ، خداوند متعال به هیچ یک از این امور نمی ماند بلکه او – تبارک و تعالی – صمدی است که نه از چیزی متولد (خارج) شده و نه در چیزی قرار دارد و نه بر چیزی استوار است بلکه او پدیدآورنده ابتدائی و خالق موجودات و ایجاد کننده آنان است . . . »

 

سعادت جاوید در معارف توحید / شرح توحید شیخ صدوق / محمد رضا کریمی / ج 3 / ص 59 - 61