مسافر

وبلاگ محمد جواد انصاری

مسافر

وبلاگ محمد جواد انصاری

۲ مطلب در تیر ۱۳۹۵ ثبت شده است

دلیل عقلی و تقسیم آن در کلام 

محدّث مرحوم سید تعمت الله جزائری رحمت الله علیه

الدّلیل العقلی ینبغی تقسیمه الى اقسام ثلاثة :

سزاوار است ، دلیل عقلی بر سه قسمت تقسیم شود : 

الأول کان بدیهیا ظاهرا فی البداهة و لا یعارضه آخر مثل الواحد نصف الأثنین و ما فی درجته من البدیهیات.

1- دلیلی که بدیهی می باشد و بداهت آن بسیار ظاهر است و دلیل دیگری با آن تعارض ندارد .

مانند این قضیه که 1 نصف 2 می باشد و یا کل بزرگتر از جزء می باشد و همه بدیهیات هم رتبه با این دو قضیه .

الثانی ما کان دلیلا عقلیا نقلی الّا انّ ذلک العقلی قد تعاضد مع نقلی آخر فهذا ایضا یترجّح على الدّلیل النّقلی عند التّعارض و لکنّ التعارض فی الحقیقة انّما هو بین النقلیات، و ذلک کما دلّ الدلیل العقلی على انّه تعالى لیس فی مکان، و دل قوله تعالى الرحمن على العرش استوى، على المکان ظاهرا فیجب ترجیح ذلک العقلی لتأیّده بالنّقلیات الدالة على انّه تعالى منزّه عن الکون و المکان.

2 – یک دلیل عقلی و یک دلیل نقلی ، که یکدیگر را یاری می کنند . اینگونه دلیل عقلی نیز هنگام تعارض ، بر دلیل نقلی دیگر ترجیح داده می شود . ولیکن تعارض در حقیقت بین دو دلیل نقلی است ( دلیل نقلی معاضد و دلیل نقلی معارض ) مانند جایی که دلیل عقلی اثبات می کند که خداوند در هیچ مکانی قرار نمی گیرد و سخن خداوند تعالی که در قرآن می فرماید : « الرحمن علی العرش استوی : خدا بر بالای عرش ایستاده است » مکان دار بودن خداوند را می رساند ( تعارض یک دلیل عقلی با یک دلیل نقلی ) در اینجا لازم است دلیل عقلی را بر دلیل نقلی ترجیح دهیم . ( منزه بودن خداوند از مکان ) زیرا دلائل نقلی فراوانی که خداوند را از مکان داشتن منزه می دانند مؤیّد این دلیل عقلی هستند .

الثالث ما تعارض فیه محض العقل و النقل من غیر تأیّد بالنّقل فهذا لا نرجّح فیه العقل بل نعمل بالنقل و لا تستغرب مثل هذا فانه مدلول الأخبار الصحیحة الصّریحة فیه، و ذلک انّهم علیهم السّلام قد نهوا عن الأعتماد على العقول لأنّها ضعیفة لا تدرک الأحکام و لا عللها 

3 – مواردی که دلیل عقلی خالص با دلیل نقلی خالص ( یعنی : همه دلائل نقلی ) تعارض می کند و دلیل نقلی دیگری ، دلیل عقلی را تأیید نمی کند ، در چنین مواردی دلیل عقلی را ترجیح نمی دهیم بلکه به دلیل نقلی عمل می کنیم . از این سخن شگفت زده مباش زیرا روایات و احادیث صحیح با صراحت تمام ، همین را می رساند ؛ زیرا معصومین علیهم السلام از تکیه کردن به عقل در مباحث دینی نهی کرده اند و فرموده اند عقل ضعیف است و احکام دینی و علت های آن را درک نمی کند .

و ما حصل محققوا أصحابنا رضوان اللّه علیهم دلائلهم العقلیة الّا بسبب ورود النّقل بمضمونها فأیّدوا النقل بذلک‏ الدلیل لکنّهم فی کثیر من المواضع یهملون مثل هذا و یعوّلون على العقل و یطرحون النّقل لأجله .

و اگر محققین از اصحاب ما (شیعه) نیز در پی یافتن دلائل عقلی بوده اند بدین منظور بوده است که دلیلی نقلی نیز مضمون آن دلیل عقلی را تأیید می کرده است پس آن ها نیز دلیل نقلی را به وسیله دلیل عقلی تأیید می کردند . اما در بسیاری از موارد در این دیدگاه خویش کوتاهی و غفلت کرده اند ؛ و به دلیل عقلی تکیه کرده و دلیل نقلی را به خاطر تعارض با آن رها کرده اند . 

از کتاب انوار النعمانیة مرحوم سید نعمت الله جزائری رحمة الله علیه

شرح عکس : 

مقبره سید نعمت الله جزایری

مقبره سید نعمت الله جزایری

 لرستان

 پلدختر

در جنوب پلدختر مقبره ای بشکل هشت ضلعی است که هر ضلع ان 5/1 متر می باشد . ساختمان آن با آجر و گچ ساخته شده است . ارتفاع گنبد آن 5/5 متر میباشد .

ساختمان آن در سال1302 ه.ق ساخته شده است .

اصل بقعه متعلق به سید نعمت الله جزایری است که در سال 1112 ه.ق فوت نموده اند.

  • محمد جواد انصاری

عنوان درس : اصول قطعیه

استاد : حضرت آیت الله سیّدان

بررسی و تبیین اصول و مبانی قطعی توحید و خداشناسیِ مذهب تشیع

جهت شناخت تمایزات و اختلافات معارف وحیانیِ پیشوایان شیعه در مقابل آراء و افکار بشری

چکیده توسط محمّد جواد انصاری

www.mosafer8325.blog.ir

اصل اوّل : اصل لم یلد و لم یولد (قسمت دوم )

سوره توحید ؛ آیه 3

لینک صوت :

www.seyyedan.com/audios/50

التوحید ( للشیخ الصدوق) ؛ ص90

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ . . .

إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ قَدْ فَسَّرَ الصَّمَدَ فَقَالَ‏ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ ثُمَّ فَسَّرَهُ فَقَالَ‏ لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ. وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ

لَمْ یَلِدْ لَمْ یَخْرُجْ مِنْهُ شَیْ‏ءٌ کَثِیفٌ کَالْوَلَدِ وَ سَائِرِ الْأَشْیَاءِ الْکَثِیفَةِ الَّتِی تَخْرُجُ مِنَ الْمَخْلُوقِینَ

وَ لَا شَیْ‏ءٌ لَطِیفٌ کَالنَّفْسِ وَ لَا یَتَشَعَّبُ مِنْهُ الْبَدَوَاتُ کَالسِّنَةِ وَ النَّوْمِ . . .

تَعَالَى أَنْ یَخْرُجَ مِنْهُ شَیْ‏ءٌ وَ أَنْ یَتَوَلَّدَ مِنْهُ شَیْ‏ءٌ کَثِیفٌ أَوْ لَطِیفٌ 

وَ لَمْ یُولَدْ لَمْ یَتَوَلَّدْ مِنْ شَیْ‏ءٍ وَ لَمْ یَخْرُجْ مِنْ شَیْ‏ءٍ کَمَا یَخْرُجُ الْأَشْیَاءُ الْکَثِیفَةُ مِنْ عَنَاصِرِهَا کَالشَّیْ‏ءِ مِنَ الشَّیْ‏ءِ والنَّبَاتِ مِنَ الْأَرْضِ وَ الْمَاءِ مِنَ الْیَنَابِیعِ . . .

وَ لَا کَمَا یَخْرُجُ الْأَشْیَاءُ اللَّطِیفَةُ مِنْ مَرَاکِزِهَا کَالْبَصَرِ مِنَ الْعَیْنِ وَ السَّمْعِ مِنَ الْأُذُنِ والْمَعْرِفَةِ وَ التَّمَیُّزِ مِنَ الْقَلْبِ‏ وَ کَالنَّارِ مِنَ الْحَجَرِ . . . 

ترجمه 

اهل بصره از امام حسین علیه السلام درباره تفسیر کلمه «صمد» پرسیدند . حضرت سید الشهدا علیه السلام بعد از آنکه به نکات مهمی درباره قرآن اشاره کردند به تفسیر کلمه صمد پرداختند و فرمودند :

« . . . و بدرستی که خداوند سبحان «صمد» را در کتابش تفسیر فرموده ، چرا که فرموده : « الله أحد ، الله الصمد » آنگاه صمد را تفسیر فرموده پس گفته : « لم یلد و لم یولد و لم یکن له کفوا أحد » و مراد از « لم یلد : کسی را به دنیا نیاورده » یعنی : شیئی که مادّی بوده مانند فرزند و نیز سایر اشیائی که ثقیلو مادّی بوده از خداوند سبحان متولد ( خارج ) نمی شود . و نیز شیئ لطیف مانند روح نیز از او صادر نمی شود و همچنین بدوات : یعنی آن چه بر انسان عارض یا از او صادر می شود مانند چُرت و خواب و غم و اندوه و سُرور و خنده از او صادر نمی شود .و نیز خداوند سبحان از چیزی متولد نشده و صادر نگردیده کما اینکه در اشیاء مادی اینگونه است مانند خروج چیزی از چیزی ، و خروج نباتات و روئیدنی ها از زمین و ... نیز خداوند متعال اینگونه نیست که مانند امور لطیفه ای باشد که از مبدأ خودشان صادر می شوند مانند رؤیت از چشم و شنیدن از گوش و . . .

نه ، خداوند متعال به هیچ یک از این امور نمی ماند بلکه او – تبارک و تعالی – صمدی است که نه از چیزی متولد (خارج) شده و نه در چیزی قرار دارد و نه بر چیزی استوار است بلکه او پدیدآورنده ابتدائی و خالق موجودات و ایجاد کننده آنان است . . . »

سعادت جاوید در معارف توحید / شرح توحید شیخ صدوق / محمد رضا کریمی / ج 3 / ص 59 - 61

  • محمد جواد انصاری